TÜBİTAK ARDEB Başvurularında Fikri Mülkiyet Hakları Sahipliği Protokolü Formunun Kullanımı Hakkında

Değerli Hocalarımız,

TÜBİTAK başvuru formlarına eklenen yenilikler arasında “Fikri Mülkiyet Hakları Formu” da yer almaktadır. Bu form, daha önceki ARDEB projelerinde ortaya çıkan buluşlarda üniversiteler ile proje ekibi arasında ortaya çıkan bazı anlazlıkları önceden çözmek için kurgulanmıştır.

Şöyle ki; TÜBİTAK, kendi fonladığı bir projede ortaya çıkan buluşun, Hak Sahibi olarak proje ekibini görmektedir. Ancak proje ekibi, bir buluş ürettiklerin bunu TÜBİTAK’a bildirmekle sorumluydular. TÜBİTAK kendi adına bir talep edeceği özel bir hak olup olmadığına dair değerlendirmesini yaptıktan sonra, buluşu proje ekibine devrediyordu ve bu buluşun belirli bir süre içerisinde patent başvurusu yapmak ve tüm masraflarını ödemek için proje ekibini sorumlu tutuyordu. Bizim pratiğimizde ise, hocalarımız bu maliyete girmemek için patent hak sahipliğini Üniversiteye devrediyorlardı. Bu durumda da üniversite tüm masrafları karşılıyor ama buluşçularla aramızda bir Gelir Paylaşım Sözleşmesi imzalanıyordu. Bu koşullarda hocalarımız hiçbir masraf yapmıyor, ama gelir söz konusu olursa, bu paydan da yararlanıyordu. Ancak tüm bu devir işlemleri için de tekrar TÜBİTAK’tan onay almak gerekiyordu. Bu durumun bir zararlarından birisi, patent sayısının düşmesine nedeni olmasıydı. Zira bazı proje ekipleri bu zahmete girmek yerine buluş başvurusu yapmadan (TÜBİTAK’a da buluş bildirimi yapmadan) yayın yazarak bilginin kamuya mâl ediyorlardı. Diğer bir zararı da, normalde üniversitede üretilen buluşların hak sahibi (mevzuata göre) üniversiteler olduğu halde, ARDEB projelerinde fonu veren TÜBİTAK olduğu için hak sahipliğinin proje ekibine devrediyordu ve bu durum üniversiteler ile proje ekipleri arasında hak sahipliği konusunda kafa karışıklığına neden olmaktaydı.

Bu yeni düzenlemeyle proje ekiplerimiz için önerdiğimiz iki seçenek bulunmaktadır:

  1. TÜBİTAK, bu karışıklığı gidermek için başvuru aşamasında hak sahipliği konusunu proje ekibi ile çalıştıkları kurum (üniversite, vb.) arasında kendilerinin pay etmesine imkan tanıyor. Fonu veren TÜBİTAK’ın verdiği imtiyaz ile proje ekibinin, hak sahipliğini kendileri için %100, Üniversite için %0 yazma hakkı bulunmaktadır. Bu durumda proje ekibi, patent tescilinde hem buluşçu olarak, hem de başvuru sahibi olarak yer alacaklardır Ancak bu durumda TÜBİTAK’a buluş bildiriminde bulunduktan sonra patent tescil başvurusu yapmak ve yıllık aidatlarını ödemek gibi tüm masrafları proje ekibi karşılayacaktır. (Bu işlemler için üniversitelerin TTO’ları dahil ücretli hizmet sunacaktır). Bu seçeeğin doldurulması durumunda üniversitemizin akademik ve yenilikçilik endekslerinde elde edeceği puan zarar görmeyecektir. Zira akademik personelin kendi adına aldığı patentler için de puan alınmaktadır.
  2. Proje ekibi, hak sahipliği için kurumları için (üniversite, vb.) %100, Proje Ekibi için %0 yazabilirler. Bu durumda yine TÜBİTAK’a buluş bildiriminde bulunduktan sonra, patent tescil başvurusu yapmak ve yıllık aidatlarını ödemek gibi tüm masraflar üniversite tarafından karşılanacaktır. Proje ekibindeki ilgili kişiler her zaman olduğu için başvuru dosyasında “buluşçu” olarak yer alacaklar (dolayısıyla akademik puan, vb. noktasında hiçbir mahrumiyetleri olmayacaktır). İlgili buluşun TTO tarafından ticarileştirilebilmesi halinde elde edilecek gelir de (yönergemiz çerçevesinde) buluşçular arasında katkıları oranında pay edilecektir.

Bu iki seçenek dışında proje ekibi ve üniversitenin farklı oranlarda hak sahipliğini paylaşması da söz konusu olabilir. Bu durumda da söz konusu masraflar burada belirtilen oranda üniversite ve proje ekibi arasında pay edilir. Ancak bu seçeneği hem proje ekibi, hem de üniversiteler için doğrudacağı operasyonel zorluklar nedeniyle kesinlikle önermiyoruz (aidatlar 20 yıl boyunca ödeniyor, kişilerin kurumları değişiyor, her yıl aidat masraflarının paylaşılarak ödenmesi, vb. işlemler tüm tarafları zorlayacaktır). Dolayısıyla üniversitemiz adına bu üçüncü seçeneğe göre düzenlenen formların Rektörlük tarafından uygun görülmeyeceğini belirtmek isterim.

Sonuç olarak yukarıdaki iki seçenekten birini seçme noktasında hocalarımız tamamen özgürdürler. Ancak önceki uygulamada doğrudan birincisi süreç işliyordu ve hocalarımızın hepsi de başvuru sahipliğini üniversiteye devretmek için epeyce zorlanıyorlardı. Şimdi bu hakkı devretme imkanı başvuru aşamasında proje ekibine verilmiş durumdadır. Bu nedenle doğrudan tüm hak sahipliğini üniversiteye vermeyi değerlendirebilirsiniz. Eğer başlangıçta başvuru sahipliği hakkını %100 olarak Proje Ekibine verirseniz ve daha sonra masrafları, vb. nedeniyle bunu Üniversiteye devretmek isterseniz, daha önceki uygulamada olduğu gibi tüm bunlar için proje ekibinin tamamının da imzasıyla TÜBİTAK’a başvurup onay almanız gerekecektir. Dolayısıyla bu konunun işin başında iyi düşünülüp, alınacak kararın daha sonra değişmeyecek şekilde belirlenmesini öneriyoruz.

Bu yeni düzenleme ile ilgili diğer bir konu da, söz konusu protokolde bursiyerlerin hak sahipliği yer almayacak olmasıdır. Bunun bir nedeni de bursiyerine araştırmacı misyonu ile projede yer almıyor olmalarıdır. Ayrıca isimleri proje başında her zaman belli olmamakta veya proje süresi boyunca değişebilmekedir. Ancak daha sonra gerçek bir buluş olduğunda katkı sağlayan bursiyeri de buluşçu olarak ekleyebileceksiniz.

İlgili formun açıklamalı halini eklerde bulabilirsiniz.

ARDEB Programa başvurmayı düşünen hocalarımız ofisimizdeki fakültenizden sorumlu uzmanımız ile iletişime geçerek destek alabilirler;

       -Gizay GÜNER– BİDEB Destekleri Uzman Yardımcısı: Tıp Fakültesi, Uluslararası Tıp Fakültesi [email protected], 1845

       -Tuğçe TÜRKAY-BİDEB Destekleri Uzman Yardımcısı: Diş Hekimliği Fakültesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Eczacılık Fakültesi  [email protected],  1643

       -Ece ÇETİN-BİDEB Destekleri Uzman Yardımcısı: Eğitim Fakültesi, İletişim Fakültesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, İşletme Fakültesi, Mimarlık ve GSF, Hukuk Fakültesi,  [email protected], 1631

       -Esra AĞRALI: Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi, [email protected], 1636